برخورد هوشیارانه و هدفمند با فضای مجازی

گفتگو با کارشناسان علوم ارتباطات و جامعه‌شناسان

فضای مجازی در متن زندگی انسان امروز جایگاه ویژه ای یافته است به طوریکه دنیای مجازی به تعبیر رهبر معظم انقلاب بسا بزرگتر از دنیای واقعی شده است. امروزه میلیون ها کاربر فضای مجازی روزانه انبوهی از محتوا را در فضای مجازی تولید و دریافت می‌کنند. بی‌گمان این پدیده نوپا همچون تمام مظاهر فناوری در کنار امتیازاتی که دارد حواشی و آسیب‌هایی هم در بر دارد. به باور کارشناسان، راهکار مقابله با آسیب های فضای مجازی حذف این فضا و برخورد سلبی با آن نیست بلکه باید با این موضوع برخوردی هوشیارانه و هدفمند داشته باشیم.

«سعید معیدفر» جامعه شناس، «مجید ابهری» روانشناس و آسیب‌شناس اجتماعی، «حسن بشیر» مدرس علوم ارتباطات دانشگاه امام صادق(ع)، «سید وحید عقیلی» استاد علوم ارتباطات دانشگاه آزاد اسلامی در گفت وگو با پژوهشگر ایرنا به تحلیل ماهیت فضای مجازی و بیان راهکارهای استفاده درست از این فضا برای کاهش آسیب های ناشی از آن، از جمله آسیب انتشار اخبار کذب و دروغین در شبکه های مجازی پرداختند.


معیدفر: برخورد سلبی بی فایده است

این روزها فناوری های اینترنتی از جمله شبکه های مجازی مانند دیگر امکانات رفاهی، بخشی از زندگی مردم شده و برخورد سلبی با آنها و داد و فریاد در مورد آسیب زا بودن آنها بی فایده است. به جای دامن زدن بر نگرانی ها در مورد آسیب های فضای مجازی باید فرهنگ مصرف گرایی، اشاعه بی هویتی و زوال نخبگان را کنترل کنیم و از نظرات آسیب شناسان و نخبگان در امور اجتماعی استفاده کنیم. امور اجتماعی باید به متولیان و کارشناسان این امور سپرده شود و فضا برای فعالیت نخبگان اجتماعی گشوده تر شود.

باید نخبگان فرصت کنشگری و تاثیرگذاری در حوزه مسایل اجتماعی را داشته باشند. صحبت کردنِ صرف در مورد آسیب های فضای مجازی امری بی فایده است. خواه یا ناخواه جامعه به صورت انفعالی با فناوری های جدید رو به رو شده است و تنها راه مدیریت این تغییرات و کنترل آسیب دستاوردهای جدید، استفاده از نظرات کارشناسی افراد اهل فکر، معتمد، نخبه و تاثیرگذار است.

رویارویی با فضاسازی ها و اخبار نادرست در شبکه های مجازی، بی شک نیازمند حاکم شدن روندی منطقی در مدیریت اخبار و اطلاع رسانی در فضای رسانه ای کشور است. رسانه های داخلی باید بتوانند با تکیه بر اخلاق حرفه ای و الزامات کار رسانه ای، به دنبال کشف حقیقت و انتقال اخبار درست به مردم در مورد رویدادها باشند؛ چراکه عملکرد نادرست رسانه های فراگیر بر بی اعتمادی جامعه نسبت به آنها دامن می زند.

اطلاع رسانی اشتباه، سهل انگاری در کار رسانه ای، انسداد اطلاعاتی، کندی عملکرد یک رسانه و غیر مسوول بودن رسانه ها در قبال آگاه سازی جامعه، همه و همه منجر به بی اعتباری منابع خبری و رجوع مردم به منابع غیرمعتبر می شود. از سوی دیگر بالا بردن دانش عمومی جامعه در خصوص نحوه استفاده از فضای مجازی و آگاه سازی جامعه برای تشخیص اخبار درست از نادرست در فضای مجازی نیز وظیفه ای بر دوش متولیان امور فرهنگی است.

ابهری: بسترسازی را فراموش نکنیم

پیش از ورود هرگونه فناوری به یک جامعه باید بسترهای فکری، فرهنگی و کاربردی آن فناوری برای خانواده ها، کودکان و نوجوانان فراهم بشود. درغیر این صورت بعید نخواهد بود که عوارض و آسیب های فناوری های جدید خیلی بیشتر از فایده آنها باشد. در کنار بستر سازی، شفافیت در اطلاع رسانی رسانه های رسمی نیز از اهمیت ویژه ای برخوردار است زیرا در غیبت اخبار واقعی در رسانه ها، شایعه و اخبار کذب در فضای مجازی جان می‌گیرد.

اطلاع رسانی سریع و ارایه اخبار معتبر از طریق رسانه‌های رسمی به مردم تا اندازه زیادی می تواند در کوتاه مدت جلوی افتادن جامعه در دام شایعات و اخبار نادرست فضای مجازی را بگیرد. در بلند مدت اما، برای مقابله با خبرهای کذب در فضای مجازی باید فرهنگ سازی صورت بگیرد.

فرهنگ مطالعه، گوش کردن خبر، تفسیر و نقد باید در میان مردم تقویت بشود. رسانه ها، خانواده ها و نهادهای آموزشی باید شیوه درست استفاده از وسایل ارتباطی نوین از جمله شبکه های اجتماعی را به افراد جامعه، بخصوص جوانان، آموزش دهند تا از پخش و گسترش شایعه یا بدآموزی و رفتارهای ناهنجار دیگر جلوگیری شود.

بشیر: اهمیت افزایش سواد رسانه‌ای

به نظر می رسد، ما هنوز فلسفه فضای مجازی را به شکل جدی درک نکرده و امکانات آن را به خوبی شناسایی نکرده ایم. فضای مجازی بیش از آنکه بر علیه جامعه باشد، چنانچه در جامعه فرهنگ سازی شود و سواد رسانه ای به شکل جدی و عمیق گسترش یابد، می تواند به یک اهرم مفید و توسعه محور تبدیل شود. فضای مجازی اگرچه مجازی اما یک واقعیت است که در شرایط کنونی جهان، از واقعیت عینی و فیزیکی فراتر رفته و در حال بلعیدن فضای فیزیکی است. راهکار حل چالش های فضای مجازی در دوره گذار، برخورد سلبی به معنای کنترل دقیق یا حذف کامل این فضا در شرایط کنونی نیست. باید جامعه را در این زمینه آموزش داد که چگونه از این فضا استفاده کند. افزایش سواد رسانه ای و آموزش آن به مردم به شکل جدی از طریق رسانه ملی، رسانه های خصوصی،‌ سازمان های فرهنگی و همه آنانکه دغدغه حفظ جامعه از سقوط در تباهی را دارند، از مهمترین کارهایی است که در این زمینه باید انجام گیرد.

عقیلی: انسداد اطلاعاتی و سرعت پایین رسانه‌های رسمی زمینه‌ساز انحراف کاربران

وقتی راه اطلاع رسانی بسته شود و مردم پاسخ پرسش‌های خود در مورد یک رویداد را از رسانه ها نگرفته باشند، به دنبال یافتن پاسخ به منابع غیر رسمی اعتماد می‌کنند بنابراین زمینه های بروز اخبار غیرواقعی و شایعه تقویت می شود. بی اعتباری منابع خبری و سطح پایین اعتماد عمومی به رسانه های رسمی در جامعه، دلیل دیگر روی آوردن مردم به شایعات فضای مجازی است. بنابراین اعتبار مرجع و اعتماد جامعه به منبع خبری، در این زمینه از اهمیت ویژه ای برخوردار است.


منبع: ایرنا با اندکی تلخیص

نظر دهید